„Urządzenie obce lub reklama znajduje się w pasie drogowym bez wymaganego zezwolenia. Wzywam do usunięcia urządzenia albo wystąpienie o odpowiednie zezwolenie. W przypadku braku zastosowania się organ wymierzy karę pieniężną”.
Jeżeli dostałeś pismo o takiej treści, nie oznacza to jeszcze, że zarządca drogi ma rację.
Czy urządzenie obce, które od wielu lat znajduje się w pasie drogowym, zawsze wymaga obecnie zezwolenia? Może chodzić na przykład o pawilon handlowy, przyłącze, ogrodzenie albo reklamę.
W takich sprawach kluczowe jest nie tylko to, czy dzisiaj istnieje decyzja zezwalająca na umieszczenie urządzenia. Bardzo ważne jest również to, kiedy urządzenie znalazło się w pasie drogowym i w jakich okolicznościach do tego doszło.
W niektórych przypadkach zastosowanie może mieć art. 38 ustawy o drogach publicznych. Przepis ten pozwala na pozostawienie określonych urządzeń w pasie drogowym bez konieczności uzyskiwania kolejnego zezwolenia. Co ważne, może to oznaczać również brak obowiązku ponoszenia opłaty.
Jakiego rodzaju urządzeń dotyczy taki problem? Najczęściej chodzi o urządzenia i obiekty trwale związane z gruntem. Mogą to być między innymi pawilony handlowe, kioski, przyłącza, sieci, ogrodzenia, a także reklamy. Dotyczy to na przykład reklam umieszczonych na elewacji albo billboardów na konstrukcji.
Brak zezwolenia na urządzenie w pasie drogowym – czy zawsze grozi kara?
W sprawach dotyczących pasa drogowego punktem wyjścia bardzo często jest brak dokumentu.
W praktyce wygląda to tak, że zarządca drogi sprawdza dokumentację i nie znajduje decyzji zezwalającej na umieszczenie urządzenia. Następnie przyjmuje, że urządzenie zostało umieszczone w pasie drogowym bez wymaganego zezwolenia.
To z kolei może prowadzić do dalszych działań. Zarządca drogi może wezwać do usunięcia urządzenia. Może także, często równolegle, wszcząć postępowanie w sprawie naliczenia kary pieniężnej.
Taki wniosek nie zawsze jest jednak prawidłowy. Ustawa o drogach publicznych przewiduje sytuacje, w których istniejące urządzenie może pozostać w pasie drogowym. Wtedy nie ma potrzeby uzyskiwania dla niego nowego zezwolenia.
Właśnie w tym miejscu pojawia się art. 38 ustawy o drogach publicznych.
Co mówi art. 38 ustawy o drogach publicznych?
Zgodnie z art. 38 ust. 1 ustawy o drogach publicznych istniejące w pasie drogowym urządzenia obce mogą pozostać w dotychczasowym stanie.
Jest to możliwe wtedy, gdy urządzenia:
- nie powodują zagrożenia w ruchu drogowym,
- nie powodują utrudnień w ruchu drogowym,
- nie zakłócają wykonywania zadań zarządcy drogi.
Przepis ma charakter szczególny. Nie chodzi w nim o uzyskanie nowego zezwolenia na zajęcie pasa drogowego. Chodzi o dopuszczenie dalszego pozostawania określonych urządzeń w pasie drogowym.
Ma to ogromne znaczenie w przypadku urządzeń, które powstały wiele lat temu.
Data umieszczenia urządzenia w pasie drogowym a art. 38 ustawy o drogach publicznych
Jeżeli zarządca drogi kwestionuje legalność istniejącego urządzenia, jednym z pierwszych pytań powinno być:
Kiedy to urządzenie znalazło się w pasie drogowym?
Co istotne, nie chodzi wyłącznie o to, kiedy urządzenie zostało wybudowane. Trzeba również sprawdzić, gdzie w tamtym czasie przebiegał pas drogowy.
To bardzo ważne. Art. 38 może mieć zastosowanie nie tylko do urządzeń, które znajdowały się w pasie drogowym już w dniu wejścia w życie ustawy o drogach publicznych, czyli 1 października 1985 r.
Przepis może mieć zastosowanie także w innej sytuacji. Chodzi o przypadek, gdy urządzenie zostało wybudowane później, ale w chwili jego powstania znajdowało się poza pasem drogowym. Dopiero później, na skutek zmiany granic pasa drogowego, znalazło się w jego granicach.
Przykład
Załóżmy, że sieć została wybudowana w latach 90. W tamtym czasie przebiegała przez prywatną nieruchomość.
Kilka lat później wybudowano drogę publiczną. W efekcie istniejąca sieć znalazła się w granicach pasa drogowego.
Czy właściciel sieci powinien teraz uzyskać zezwolenie na jej umieszczenie w pasie drogowym?
Nie. Właściciel może korzystać z nielimitowanej czasowo możliwości pozostawienia urządzenia w pasie drogowym. Jest to możliwe, o ile urządzenie nie powoduje zagrożenia lub utrudnień w ruchu drogowym oraz nie zakłóca wykonywania zadań zarządcy drogi.
Dlaczego dokumentacja sprzed kilkudziesięciu lat może być tak ważna?
W takich sprawach znaczenie mogą mieć dokumenty, które na pierwszy rzut oka nie kojarzą się z problemem zajęcia pasa drogowego.
Warto szukać między innymi:
- starych map i map ewidencyjnych,
- dokumentacji projektowej,
- pozwoleń na budowę lub innych dokumentów dotyczących budowy urządzenia,
- decyzji dotyczących przebiegu lub rozbudowy drogi,
- dokumentów dotyczących podziału nieruchomości,
- dawnych wypisów z ewidencji gruntów,
- dokumentacji powykonawczej,
- archiwalnych zdjęć,
- korespondencji z zarządcą drogi,
- wcześniejszych decyzji dotyczących tego samego urządzenia.
Czasami dopiero zestawienie kilku dokumentów pozwala odtworzyć, kiedy urządzenie znalazło się w pasie drogowym. A to ma zasadnicze znaczenie dla całej sprawy.
Wygasłe zezwolenie na zajęcie pasa drogowego a art. 38 ustawy o drogach publicznych
Art. 38 nie jest jednak sposobem na „przedłużenie” każdego wygasłego zezwolenia.
Jeżeli urządzenie zostało umieszczone w pasie drogowym na podstawie czasowej decyzji, trzeba sprawdzić okres jej obowiązywania. Jeżeli termin zezwolenia się skończył, nie można automatycznie uznać, że od tego momentu urządzenie korzysta z art. 38.
Artykuł 38 ustawy o drogach publicznych dotyczy jedynie urządzeń i obiektów, które znalazły się w pasie drogowym przed wieloma laty. Dotyczy więc sytuacji, w których mogą one pozostawać w pasie drogowym bez konieczności uzyskiwania zezwolenia.
Nie ma on natomiast zastosowania do obiektów, które zostały umieszczone w pasie drogowym na podstawie zezwolenia zarządcy drogi.
Dlatego historia obiektu i wcześniejszych decyzji zarządcy drogi mają ogromne znaczenie.
Odwołanie od kary za zajęcie pasa drogowego – co zrobić, gdy zarządca drogi żąda opłaty albo nakłada karę?
Problem może stać się szczególnie poważny, gdy zarządca drogi nie tylko kwestionuje legalność urządzenia. Może również wszcząć postępowanie dotyczące kary za zajęcie pasa drogowego.
W takiej sytuacji nie warto ograniczać się do krótkiego pisma z informacją, że urządzenie istnieje od wielu lat.
Jeżeli urządzenie może być objęte art. 38 ustawy o drogach publicznych, konieczne jest przygotowanie konkretnej argumentacji. Należy przedstawić ją na piśmie w toku postępowania administracyjnego.
Warto także powołać dowody, które potwierdzają:
- historię urządzenia,
- datę jego powstania,
- okoliczności, w jakich znalazło się ono w granicach pasa drogowego.
Argumentacja powinna wykazać, dlaczego w danej sprawie nie można automatycznie przyjąć, że doszło do samowolnego zajęcia pasa drogowego bez zezwolenia.
Kluczowe jest udowodnienie, że obiekt albo urządzenie obce nie zostało bezprawnie umieszczone w pasie drogowym. Trzeba wykazać, że znalazło się tam w okolicznościach, które uzasadniają zastosowanie art. 38 ust. 1 ustawy o drogach publicznych.
Jeżeli decyzja o karze została już wydana, argumenty te należy przedstawić w odwołaniu od decyzji naliczającej karę.
Warto odnieść się nie tylko do samej treści wezwania albo decyzji zarządcy drogi. Znaczenie mogą mieć również dokumenty archiwalne, mapy, wcześniejsze decyzje, przebieg pasa drogowego oraz to, czy urządzenie powoduje zagrożenie lub utrudnienia w ruchu drogowym.
To właśnie te elementy mogą przesądzić o tym, czy organ II instancji uzna, że kara została nałożona bez podstawy.
Remont lub przebudowa urządzeń a art. 38 ustawy o drogach publicznych
To, że urządzenie może pozostać w pasie drogowym na podstawie art. 38 ustawy o drogach publicznych, nie oznacza, że można je dowolnie przebudowywać albo remontować.
Ustawa przewiduje szczególne zasady dotyczące remontu i przebudowy takich urządzeń.
Co do zasady konieczna jest zgoda zarządcy drogi. W takiej sytuacji należy złożyć odpowiedni wniosek.
Jeżeli roboty są objęte obowiązkiem uzyskania pozwolenia na budowę, konieczne może być także uzgodnienie projektu zagospodarowania działki lub terenu oraz projektu architektoniczno-budowlanego.
Warto pamiętać o tym przed rozpoczęciem prac.
Milcząca zgoda zarządcy drogi – 14 dni
W przypadku zgody na remont lub przebudowę urządzenia ustawodawca przewidział dla zarządcy drogi 14-dniowy termin.
To termin szczególny. Jego upływ może mieć istotne konsekwencje dla sytuacji właściciela urządzenia.
Jeżeli zarządca drogi w terminie 14 dni od daty wystąpienia z wnioskiem nie zajmie stanowiska, po tym czasie uznaje się, że wyraził zgodę.
Natomiast w przypadku odmowy zarządca drogi ma obowiązek wydać decyzję administracyjną. Powinien zrobić to w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku.
Art. 38 ustawy o drogach publicznych – orzecznictwo
Sprawy dotyczące obiektów, które od lat zajmują pas drogowy, były tematem wielu spraw sądowych.
Sądy podzielają pogląd, że „Art. 38 ust. 1 zawiera swego rodzaju ustawowe, nielimitowane czasowo zezwolenie zajmowania pasa drogowego przez obiekty w nim opisane, nieobciążone opłatami za czasowe zajęcie pasa drogowego, przewidzianymi w tej ustawie”.
Tak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 23.02.2023 r., II GSK 1381/19.
Sądy wielokrotnie zwracają też uwagę, że konieczne jest ustalenie, od kiedy dany obiekt zajmuje pas drogowy.
W jednym z wyroków NSA dał wytyczne do dalszego prowadzenia postępowania. Wskazał, że:
„Szczególnie istotne będzie ustalenie, czy i w jakim zakresie w spornym fragmencie pasa drogowego doszło do umieszczenia obiektów, które mogłyby odpowiadać przesłankom ujętym w art. 38 ust. 1 i 2 ustawy o drogach publicznych – w brzmieniu adekwatnym w stosunku do okresu, w którym takie działania zostały podjęte.”
Wyrok NSA z 18.10.2022 r., II GSK 731/19.
W kolejnym wyroku wskazano, że „art. 38 ustawy o drogach publicznych zgodnie z wykładnią gramatyczną należy interpretować w ten sposób, iż odnosi się on wyłącznie do istniejących już urządzeń, które zostały zrealizowane w sposób zgodny z prawem (legalnie), a następnie dopiero znalazły się w pasie drogowym, to wówczas można je pozostawić w dotychczasowym stanie, jeżeli nie powodują zagrożenia i utrudnień ruchu drogowego oraz nie zakłócają wykonywania zadań zarządu drogi.”
Wyrok NSA z 27.01.2005 r., OSK 1043/04, Legalis nr 80615.
W praktyce oznacza to, że w sporze z zarządcą drogi kluczowe jest wykazanie kilku elementów. Chodzi przede wszystkim o historię urządzenia lub obiektu, legalność jego powstania oraz moment, w którym znalazło się ono w granicach pasa drogowego.
Pismo od zarządcy drogi dotyczące urządzenia w pasie drogowym – jak przygotować odpowiedź?
Przed odpowiedzią na wezwanie warto ustalić, czy urządzenie rzeczywiście zostało umieszczone w pasie drogowym bez zezwolenia.
Trzeba także sprawdzić, czy w sprawie może mieć zastosowanie art. 38 ustawy o drogach publicznych. Jeżeli tak, mogą istnieć argumenty przeciwko naliczeniu kary za zajęcie pasa drogowego.
Jeżeli otrzymałeś pismo dotyczące urządzenia znajdującego się w pasie drogowym, przed odpowiedzią warto przejść przez kilka podstawowych pytań.
1. Co dokładnie zarządca drogi zarzuca?
Czy chodzi o brak zezwolenia na lokalizację? Brak zezwolenia na zajęcie pasa? Brak uiszczenia opłaty? Informację o naliczeniu kary? A może zarządca drogi żąda usunięcia urządzenia?
2. Kiedy urządzenie zostało wybudowane?
Nawet przybliżona data może być bardzo pomocna.
3. Gdzie wówczas znajdował się pas drogowy?
Obecne granice pasa drogowego nie muszą być takie same jak kilkadziesiąt lat temu.
4. Czy droga była później przebudowywana albo zmieniano jej granice?
Jeżeli tak, trzeba ustalić, kiedy i w jaki sposób do tego doszło.
5. Czy były kiedyś wydawane decyzje dotyczące urządzenia?
Jeżeli tak, należy sprawdzić ich treść i okres obowiązywania.
6. Czy urządzenie jest obecnie przebudowywane albo remontowane?
Jeżeli tak, konieczne jest złożenie wniosku o wyrażenie zgody do zarządcy drogi.
Case study: kara za zajęcie pasa drogowego za urządzenie istniejące od wielu lat
Poniższy przykład pokazuje, dlaczego w sprawach dotyczących urządzeń obcych w pasie drogowym nie wystarczy stwierdzenie braku aktualnej decyzji.
Kluczowe jest ustalenie historii urządzenia, przebiegu pasa drogowego i możliwości zastosowania art. 38 ustawy o drogach publicznych.
Przedsiębiorca otrzymał pismo od zarządcy drogi. W piśmie wskazano, że fragment ogrodzenia oraz przyłącze znajdują się w pasie drogowym bez wymaganego zezwolenia. Zarządca wezwał do usunięcia urządzeń albo wystąpienia o zezwolenie. Następnie wszczął postępowanie w sprawie kary za zajęcie pasa drogowego bez zezwolenia.
Po analizie dokumentów okazało się jednak, że urządzenia nie zostały samowolnie umieszczone w istniejącym pasie drogowym. Powstały wiele lat wcześniej, gdy granice pasa drogowego przebiegały inaczej. Wtedy urządzenia znajdowały się poza drogą publiczną. Dopiero późniejsza przebudowa drogi i zmiana jej granic spowodowały, że istniejące już urządzenia znalazły się w pasie drogowym.
Złożono pismo zawierające merytoryczne argumenty z powołaniem się na art. 38 ust. 1 ustawy o drogach publicznych. Argumentacja została oparta nie tylko na samym przepisie. Istotne były przede wszystkim dokumenty archiwalne, w tym mapy ewidencyjne oraz materiały potwierdzające datę powstania urządzeń i późniejszą zmianę przebiegu pasa drogowego.
Taki sposób obrony pozwolił wykazać, że sprawa nie dotyczy klasycznego samowolnego zajęcia pasa drogowego. Dotyczyła istniejących urządzeń, które mogły pozostać w dotychczasowym stanie. Było to możliwe, o ile nie powodowały zagrożenia lub utrudnień w ruchu drogowym i nie zakłócały wykonywania zadań zarządcy drogi.
W praktyce to właśnie odtworzenie chronologii zdarzeń i zebranie właściwych dowodów może przesądzić o zasadności kary za zajęcie pasa drogowego.
Podsumowanie
W sprawach dotyczących kary za zajęcie pasa drogowego nie zawsze decydujący jest sam brak aktualnego zezwolenia.
Jeżeli urządzenie w pasie drogowym istnieje od wielu lat, trzeba sprawdzić jego historię. Podobnie jest wtedy, gdy jego obecna lokalizacja wynika ze zmiany granic pasa drogowego.
W takich sytuacjach kluczowe staje się odtworzenie historii urządzenia. Trzeba także wykazać, że mogą być spełnione przesłanki z art. 38 ustawy o drogach publicznych.
Dopiero taka analiza pozwala ocenić, czy zarządca drogi rzeczywiście miał podstawy do naliczenia kary.
Jak zastosować art. 38 ustawy o drogach publicznych w konkretnej sprawie?
W tego typu sprawach samo przeczytanie art. 38 ustawy o drogach publicznych zwykle nie wystarczy.
Najtrudniejsze pytanie często brzmi:
„Czy w mojej konkretnej sprawie spełnione są warunki jego zastosowania?”
Do odpowiedzi na to pytanie potrzebna jest analiza dokumentów. Konieczne jest także odtworzenie historii urządzenia oraz pasa drogowego.
Jeżeli zarządca drogi kwestionuje legalność urządzenia, nie warto czekać do ostatniego dnia na reakcję. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy żąda jego usunięcia, nalicza opłatę albo prowadzi postępowanie w sprawie kary.
W Kancelarii Jasik zajmuję się sprawami związanymi z drogami publicznymi. Dotyczy to między innymi sporów z zarządcami dróg dotyczących zajęcia pasa drogowego, urządzeń znajdujących się w pasie drogowym oraz decyzji i kar wydawanych na podstawie ustawy o drogach publicznych.
Jeżeli otrzymałeś pismo od zarządcy drogi i nie wiesz, czy jego stanowisko jest prawidłowe, możesz przesłać dokumenty do analizy i umówić się na konsultację.
W pierwszej kolejności warto ustalić, czy w Twojej sprawie rzeczywiście istnieje obowiązek uzyskania zezwolenia i ponoszenia opłat.
Sprawdź również
Zezwolenie na zajęcie pasa drogowego pod ogródek gastronomiczny
Jeżeli interesują Cię podstawowe zasady uzyskiwania zezwolenia na zajęcie pasa drogowego, sprawdź również:
Budowa przyłącza w pasie drogowym
Jeżeli problem dotyczy sieci lub przyłącza prowadzonego w drodze publicznej, sprawdź również:
Reklama w pasie drogowym
Jeżeli interesuje Cię temat reklamy w pasie drogowym, uzyskania zezwolenia i uniknięcia kary za reklamę bez zgody zarządcy drogi, sprawdź również:
